Nghề thẩm định giá trong xã hội hiện đại: Nhu cầu nhân lực, giá trị nghề nghiệp và những vấn đề đặt ra

Mở đầu

Trong nền kinh tế thị trường, giá trị của tài sản không phải lúc nào cũng được xác định một cách đơn giản bằng một con số có sẵn. Một bất động sản có thể được mua bán với nhiều mức giá khác nhau; một doanh nghiệp có thể được nhìn nhận khác nhau tùy thuộc vào dòng tiền, tài sản, khả năng sinh lời và triển vọng phát triển; máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải hay các tài sản vô hình cũng không phải lúc nào có thể xác định giá trị chỉ bằng cách quan sát hoặc tham khảo một giao dịch đơn lẻ.

Sự phát triển của nền kinh tế vì vậy tạo ra một nhu cầu xã hội đặc biệt: cần có những chủ thể chuyên môn độc lập để nghiên cứu, phân tích và đưa ra ý kiến về giá trị tài sản tại một thời điểm và cho một mục đích nhất định. Đây chính là nền tảng hình thành và phát triển của nghề thẩm định giá.

Nếu nhìn từ góc độ nghề nghiệp, thẩm định giá không đơn thuần là hoạt động “xác định giá”. Đây là một lĩnh vực chuyên môn nằm ở giao điểm giữa kinh tế, tài chính, pháp luật, bất động sản, kế toán, đầu tư và quản trị rủi ro. Người làm nghề phải xử lý dữ liệu, phân tích thị trường, đánh giá đặc điểm tài sản và đồng thời tuân thủ những yêu cầu về tính độc lập, khách quan và trách nhiệm nghề nghiệp.

Bởi vậy, sự phát triển của nghề thẩm định giá không chỉ phản ánh nhu cầu của thị trường lao động mà còn phản ánh một nhu cầu sâu xa hơn của xã hội hiện đại: nhu cầu về những cơ chế giúp xác lập giá trị tài sản một cách có cơ sở, minh bạch và có thể kiểm chứng.

1. Từ nhu cầu xác định giá trị đến sự hình thành một nghề chuyên môn

Trong các giao dịch dân sự và kinh tế thông thường, các bên có thể tự thỏa thuận về giá. Tuy nhiên, khi giá trị tài sản liên quan đến những quyết định tài chính lớn, việc chỉ dựa vào sự thỏa thuận giữa các bên có thể không còn đủ.

Một khoản vay ngân hàng cần xác định giá trị tài sản bảo đảm. Một doanh nghiệp thực hiện mua bán, sáp nhập cần xác định giá trị doanh nghiệp. Nhà nước có thể cần xác định giá trị tài sản phục vụ quản lý, mua sắm, xử lý hoặc thanh lý. Nhà đầu tư cần đánh giá giá trị của một dự án trước khi quyết định bỏ vốn.

Trong những trường hợp như vậy, giá trị tài sản trở thành một yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của nhiều chủ thể.

Thẩm định giá xuất hiện để đáp ứng nhu cầu đó.

Về bản chất, thẩm định giá là quá trình sử dụng các phương pháp chuyên môn để ước tính giá trị của một tài sản tại một thời điểm nhất định, trong một điều kiện và cho một mục đích cụ thể. Quá trình này đòi hỏi người thực hiện phải xem xét đồng thời đặc điểm của tài sản, dữ liệu thị trường, các yếu tố kinh tế, pháp lý và những rủi ro có khả năng tác động đến giá trị.

Điều đáng chú ý là giá trị thẩm định không phải lúc nào cũng đồng nhất với giá giao dịch thực tế.

Giá giao dịch có thể chịu ảnh hưởng bởi quan hệ giữa người mua và người bán, khả năng thương lượng, nhu cầu cấp thiết hoặc những điều kiện đặc biệt của giao dịch. Trong khi đó, thẩm định giá hướng đến việc đưa ra một kết quả dựa trên cơ sở chuyên môn, phương pháp và dữ liệu phù hợp với mục đích thẩm định.

Chính sự khác biệt này làm cho thẩm định giá trở thành một nghề có tính chuyên môn độc lập.

2. Thẩm định giá và vai trò trong đời sống kinh tế – xã hội

Một nghề nghiệp chỉ thực sự có vị trí trong xã hội khi nó giải quyết một nhu cầu xã hội cụ thể.

Đối với thẩm định giá, nhu cầu đó chính là xác lập cơ sở tham chiếu về giá trị.

Trong lĩnh vực tín dụng, kết quả thẩm định giá có thể được sử dụng để hỗ trợ ngân hàng đánh giá tài sản bảo đảm và rủi ro tín dụng.

Trong lĩnh vực bất động sản, thẩm định giá cung cấp cơ sở phân tích giá trị đất đai, nhà ở và các tài sản gắn liền với đất.

Trong hoạt động doanh nghiệp, thẩm định giá có thể liên quan đến xác định giá trị doanh nghiệp, tài sản, tài sản vô hình hoặc các giao dịch đầu tư.

Trong hoạt động quản lý tài sản, việc xác định giá trị có thể phục vụ mua bán, chuyển nhượng, xử lý, thanh lý hoặc quản trị danh mục tài sản.

Ở góc độ rộng hơn, nghề thẩm định giá góp phần tạo ra một lớp trung gian chuyên môn giữa tài sản – thị trường – quyết định kinh tế.

Một kết quả thẩm định giá đáng tin cậy không chỉ có ý nghĩa đối với người thuê dịch vụ. Nó có thể ảnh hưởng đến ngân hàng, nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và nhiều chủ thể khác liên quan đến tài sản.

Vì vậy, chất lượng của hoạt động thẩm định giá có liên hệ trực tiếp với mức độ minh bạch và hiệu quả của thị trường.

3. Vì sao thị trường cần nhân lực thẩm định giá?

Một trong những vấn đề đáng chú ý của nghề thẩm định giá là sự phát triển của nhu cầu thị trường không nhất thiết đồng nghĩa với việc nguồn nhân lực chuyên môn có thể tăng lên ngay lập tức.

Để trở thành một người làm nghề có năng lực, cá nhân không chỉ cần kiến thức lý thuyết mà còn phải tích lũy kinh nghiệm thực tế.

Người mới bước vào nghề thường phải học cách khảo sát tài sản, thu thập dữ liệu thị trường, kiểm tra hồ sơ pháp lý, phân tích giao dịch so sánh, xử lý số liệu và lập hồ sơ thẩm định. Những kỹ năng này khó có thể hình thành đầy đủ chỉ thông qua đào tạo trên giảng đường.

Đây là một đặc điểm quan trọng của nghề thẩm định giá: kinh nghiệm nghề nghiệp có giá trị rất lớn.

Một sinh viên mới tốt nghiệp có thể có kiến thức về tài chính, kinh tế hoặc định giá nhưng chưa chắc đã có khả năng xử lý một hồ sơ tài sản phức tạp trong thực tế.

Ngược lại, một người có nhiều năm kinh nghiệm có thể hiểu rõ hơn về những biến động của thị trường, cách kiểm tra dữ liệu, nhận diện bất thường và đánh giá rủi ro.

Do đó, câu chuyện thiếu nhân lực trong ngành thẩm định giá không nên chỉ được hiểu là thiếu số lượng người lao động. Vấn đề quan trọng hơn là thiếu nguồn nhân lực có đủ năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và ý thức trách nhiệm nghề nghiệp.

4. Thu nhập cao có phải là đặc điểm phổ biến của nghề?

Một trong những thông tin thường được sử dụng để thu hút sự quan tâm đối với nghề thẩm định giá là khả năng đạt mức thu nhập cao.

Một số tài liệu hướng nghiệp từng đưa ra mức thu nhập lên tới 50 triệu đồng/tháng đối với những người có kinh nghiệm lâu năm hoặc giữ vị trí cấp cao. Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ nghiên cứu thị trường lao động, cần tránh biến mức thu nhập cao nhất thành hình ảnh đại diện cho toàn bộ nghề nghiệp. Bài viết nguồn cũng phân biệt giữa mức thu nhập của người mới vào nghề, người có kinh nghiệm và nhóm nhân sự cấp cao.

Trên thực tế, thu nhập của người làm nghề có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

• Trình độ chuyên môn;
• Kinh nghiệm thực tế;
• Chứng chỉ và điều kiện hành nghề;
• Vị trí công việc;
• Năng lực phân tích;
• Khả năng xử lý hồ sơ phức tạp;
• Môi trường doanh nghiệp;
• Khu vực hoạt động;
• Khả năng phát triển khách hàng;
• Trách nhiệm quản lý và kiểm soát chất lượng.

Vì vậy, con số 50 triệu đồng/tháng nên được hiểu là một khả năng thu nhập ở nhóm nhân sự có kinh nghiệm hoặc vị trí cao, chứ không phải mức lương mặc định của nghề thẩm định giá.

Đây là điểm cần được nhìn nhận một cách tỉnh táo khi giới thiệu nghề cho sinh viên và người đang lựa chọn nghề nghiệp.

Nếu chỉ nhìn vào mức thu nhập cao mà bỏ qua yêu cầu chuyên môn và trách nhiệm pháp lý, người lao động rất dễ có một hình dung sai lệch về nghề.

5. Một nghề nghiệp đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực

Thẩm định giá có một đặc điểm khá đặc biệt: rất khó thực hiện tốt công việc nếu chỉ có kiến thức của một chuyên ngành.

Một thẩm định viên có thể phải hiểu về kinh tế và tài chính để phân tích thị trường; hiểu về bất động sản để đánh giá đất đai và công trình; hiểu về máy móc để định giá thiết bị; hiểu về doanh nghiệp để phân tích dòng tiền và khả năng sinh lời; đồng thời phải có kiến thức pháp luật để đánh giá quyền và nghĩa vụ liên quan đến tài sản.

Điều này tạo nên một yêu cầu quan trọng đối với nhân lực ngành thẩm định giá: khả năng học tập liên ngành.

Một người có kiến thức tốt nhưng không biết cập nhật thị trường có thể đưa ra kết quả thiếu thực tế.

Một người am hiểu thị trường nhưng thiếu kiến thức pháp lý có thể bỏ sót những yếu tố ảnh hưởng đáng kể đến giá trị.

Một người giỏi tính toán nhưng thiếu khả năng đánh giá thông tin có thể phụ thuộc quá nhiều vào dữ liệu mà không nhận diện được những bất thường.

Do đó, năng lực nghề nghiệp trong thẩm định giá không chỉ nằm ở khả năng sử dụng một công thức định giá, mà nằm ở khả năng tổng hợp và đánh giá nhiều nguồn thông tin khác nhau.

6. Đạo đức nghề nghiệp: vấn đề quan trọng hơn cả thu nhập

Nếu đặt nghề thẩm định giá trong phạm vi nghiên cứu xã hội, đạo đức nghề nghiệp có lẽ là vấn đề đáng chú ý nhất.

Một bác sĩ có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bệnh nhân. Một kiểm toán viên có thể ảnh hưởng đến mức độ tin cậy của thông tin tài chính. Tương tự, một thẩm định viên có thể ảnh hưởng đến những quyết định liên quan đến giá trị tài sản rất lớn.

Một sai sót trong định giá không đơn giản là một sai số trên giấy.

Nếu giá trị tài sản bị xác định không phù hợp, hậu quả có thể liên quan đến khoản vay, quyết định đầu tư, giao dịch doanh nghiệp, xử lý tài sản hoặc quyền lợi kinh tế của nhiều bên.

Vì vậy, nghề thẩm định giá đặt ra những yêu cầu đặc biệt về tính độc lập, trung thực, khách quan, bảo mật thông tin và tuân thủ quy định nghề nghiệp. Những yêu cầu này cũng được bài viết nguồn nhấn mạnh khi đề cập đến đặc thù của nghề.

Điều đó cho thấy một nghịch lý thú vị:

Thu nhập có thể là động lực để một người lựa chọn nghề, nhưng đạo đức mới là yếu tố quyết định nghề đó có thể tồn tại lâu dài trong xã hội hay không.

7. Thẩm định viên không chỉ làm việc với những con số

Trong nhận thức phổ biến, nhiều người có thể hình dung công việc của thẩm định viên chủ yếu là tính toán.

Thực tế phức tạp hơn rất nhiều.

Một hồ sơ thẩm định có thể bắt đầu từ việc tiếp nhận yêu cầu của khách hàng, xác định mục đích và cơ sở giá trị, khảo sát tài sản, thu thập thông tin thị trường, kiểm tra hồ sơ pháp lý, phân tích dữ liệu, lựa chọn phương pháp, thực hiện tính toán, kiểm soát kết quả và lập báo cáo.

Ở nhiều trường hợp, thẩm định viên còn phải giải thích tại sao một mức giá được lựa chọn thay vì một mức giá khác.

Điều đó đòi hỏi khả năng tư duy phản biện.

Thẩm định viên không thể đơn giản lấy một vài thông tin trên thị trường rồi kết luận. Họ phải đặt câu hỏi:

Dữ liệu này có đáng tin cậy không?

Tài sản so sánh có thực sự tương đồng không?

Thông tin thị trường có phản ánh đúng điều kiện giao dịch không?

Có yếu tố pháp lý nào làm thay đổi giá trị không?

Có rủi ro nào chưa được phản ánh trong dữ liệu?

Chính quá trình đặt câu hỏi và kiểm chứng đó tạo nên giá trị của nghề nghiệp.

8. Tương lai của nghề thẩm định giá nhìn từ sự thay đổi của nền kinh tế

Khi nền kinh tế ngày càng phát triển, loại tài sản cần xác định giá trị cũng ngày càng đa dạng.

Nếu trước đây hoạt động thẩm định giá thường được nhắc đến nhiều trong lĩnh vực đất đai, nhà ở và tài sản hữu hình, thì hiện nay nhu cầu còn mở rộng sang doanh nghiệp, dự án đầu tư, tài sản trí tuệ, tài sản vô hình và nhiều loại tài sản đặc thù khác.

Sự phát triển của thị trường vốn, tín dụng, bất động sản, mua bán – sáp nhập doanh nghiệp và quản trị tài sản tiếp tục tạo ra nhu cầu về thông tin giá trị có cơ sở chuyên môn.

Trong bối cảnh đó, nghề thẩm định giá có khả năng tiếp tục phát triển.

Tuy nhiên, sự phát triển về số lượng doanh nghiệp hay số lượng người hành nghề chưa chắc đã đồng nghĩa với sự trưởng thành của nghề.

Một thị trường thẩm định giá phát triển bền vững cần đồng thời có:

1. Nguồn nhân lực được đào tạo bài bản;
2. Hệ thống tiêu chuẩn và quy định nghề nghiệp rõ ràng;
3. Cơ chế kiểm soát chất lượng;
4. Đạo đức nghề nghiệp;
5. Dữ liệu thị trường đáng tin cậy;
6. Khả năng ứng dụng công nghệ trong thu thập và phân tích dữ liệu.

Đây mới là những yếu tố quyết định chất lượng dài hạn của ngành.

9. Nhìn nhận nghề thẩm định giá từ góc độ xã hội

Nếu chỉ đặt câu hỏi “lương nghề thẩm định giá bao nhiêu?”, chúng ta mới nhìn thấy một phần rất nhỏ của nghề.

Một câu hỏi có ý nghĩa xã hội lớn hơn là:

Tại sao nền kinh tế cần những người chuyên xác định giá trị tài sản?

Câu trả lời nằm ở sự phức tạp ngày càng tăng của các quan hệ kinh tế.

Khi tài sản có giá trị lớn hơn, giao dịch phức tạp hơn và quyền lợi của nhiều bên cùng liên quan đến một tài sản, xã hội càng cần những cơ chế xác định giá trị có tính chuyên môn và độc lập.

Ở góc độ này, thẩm định viên không đơn thuần là người “định giá một tài sản”.

Họ là một mắt xích trong hệ thống vận hành của thị trường.

Một kết quả thẩm định tốt có thể giúp các bên có thêm cơ sở để đưa ra quyết định. Ngược lại, một kết quả thiếu căn cứ có thể làm gia tăng rủi ro cho cả người sử dụng kết quả và những chủ thể liên quan.

Vì vậy, giá trị xã hội của nghề thẩm định giá không nằm ở việc một cá nhân có thể kiếm được bao nhiêu tiền mỗi tháng, mà nằm ở mức độ tin cậy mà nghề nghiệp này tạo ra cho thị trường.

Kết luận

Thẩm định giá là một nghề có vị trí ngày càng rõ nét trong nền kinh tế hiện đại. Sự phát triển của tín dụng, bất động sản, đầu tư, doanh nghiệp và quản trị tài sản tạo ra nhu cầu ngày càng lớn đối với hoạt động xác định giá trị có cơ sở chuyên môn.

Nhu cầu nhân lực trong ngành vì vậy là một vấn đề có thật. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng người làm nghề mà quan trọng hơn là chất lượng của nguồn nhân lực.

Mức thu nhập cao, trong đó có những trường hợp đạt tới khoảng 50 triệu đồng/tháng ở nhóm nhân sự giàu kinh nghiệm hoặc vị trí cao, có thể tạo sức hút đối với nghề. Nhưng đó không nên là tiêu chí duy nhất để đánh giá triển vọng nghề nghiệp.

Thẩm định giá là nghề đòi hỏi kiến thức liên ngành, kinh nghiệm thực tế, khả năng phân tích dữ liệu, tư duy độc lập và đặc biệt là đạo đức nghề nghiệp.

Trong dài hạn, một thị trường thẩm định giá phát triển không phải là thị trường có thật nhiều người cùng làm nghề, mà là thị trường có những người hành nghề đủ năng lực để tạo ra những kết quả đáng tin cậy.

Từ góc độ đó, câu chuyện về “ngành thẩm định giá khát nhân lực” không nên chỉ được nhìn như một câu chuyện về việc làm và thu nhập. Đó còn là câu chuyện về quá trình chuyên nghiệp hóa một nghề nghiệp, về nhu cầu minh bạch hóa giá trị tài sản và về vai trò của tri thức chuyên môn trong một nền kinh tế ngày càng phức tạp.

Nghề thẩm định giá, xét cho cùng, không chỉ đi tìm một con số. Nghề này đi tìm cơ sở để xã hội có thể tin vào một con số.

Câu hỏi thường gặp về nghề thẩm định giá

1. Nghề thẩm định giá là gì?

Nghề thẩm định giá là hoạt động chuyên môn nhằm xác định hoặc ước tính giá trị của tài sản tại một thời điểm, trong những điều kiện và cho một mục đích cụ thể. Người làm nghề phải sử dụng kiến thức chuyên môn, dữ liệu thị trường và các phương pháp thẩm định phù hợp để đưa ra kết quả có cơ sở.

2. Thẩm định viên làm những công việc gì?

Thẩm định viên có thể thực hiện khảo sát tài sản, thu thập và phân tích dữ liệu thị trường, kiểm tra hồ sơ pháp lý, lựa chọn phương pháp thẩm định, tính toán giá trị và lập báo cáo thẩm định giá. Tùy vị trí, họ còn có thể tham gia kiểm soát chất lượng hồ sơ hoặc quản lý hoạt động chuyên môn.

3. Ngành thẩm định giá có nhu cầu nhân lực cao không?

Nhu cầu nhân lực thẩm định giá có liên quan trực tiếp đến sự phát triển của các lĩnh vực như ngân hàng, bất động sản, đầu tư, doanh nghiệp, mua sắm và quản lý tài sản. Tuy nhiên, thị trường đặc biệt cần nhân sự có kinh nghiệm và năng lực chuyên môn thực tế chứ không chỉ cần tăng số lượng người làm nghề.

4. Thu nhập của người làm nghề thẩm định giá có cao không?

Thu nhập phụ thuộc vào trình độ, kinh nghiệm, vị trí công việc, năng lực chuyên môn và môi trường làm việc. Những nhân sự có nhiều năm kinh nghiệm hoặc đảm nhiệm vị trí chuyên môn, quản lý có thể có mức thu nhập cao hơn đáng kể so với người mới bắt đầu.

5. Có phải thẩm định viên nào cũng có mức lương 50 triệu đồng/tháng?

Không. Mức 50 triệu đồng/tháng không nên được hiểu là mức thu nhập phổ biến của toàn bộ người làm nghề. Thu nhập thực tế có sự khác biệt lớn giữa người mới vào nghề, nhân sự có kinh nghiệm và nhóm chuyên gia hoặc quản lý cấp cao.

6. Người học ngành nào có thể làm nghề thẩm định giá?

Người muốn theo nghề cần được đào tạo và đáp ứng các điều kiện chuyên môn theo quy định pháp luật hiện hành. Các kiến thức liên quan đến kinh tế, tài chính, bất động sản, kế toán, kiểm toán và pháp luật có thể tạo nền tảng hữu ích cho công việc.

7. Nghề thẩm định giá có áp lực không?

Có. Công việc đòi hỏi khả năng phân tích dữ liệu, khảo sát thực tế, xử lý hồ sơ và chịu trách nhiệm về tính chính xác, khách quan của kết quả chuyên môn. Đặc biệt, các hồ sơ có giá trị tài sản lớn hoặc tính pháp lý phức tạp thường yêu cầu nhiều kinh nghiệm.

8. Đạo đức nghề nghiệp có quan trọng đối với thẩm định viên không?

Đạo đức nghề nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng. Kết quả thẩm định giá có thể được sử dụng làm cơ sở cho các quyết định tài chính, đầu tư, tín dụng và quản lý tài sản. Vì vậy, tính độc lập, khách quan, trung thực và tuân thủ quy định chuyên môn là những yêu cầu quan trọng của nghề.

9. Tương lai nghề thẩm định giá có triển vọng không?

Triển vọng của nghề gắn với sự phát triển của thị trường tài sản, tín dụng, đầu tư, doanh nghiệp và nhu cầu quản trị tài sản. Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ dữ liệu và các hệ thống phân tích thị trường cũng đang tạo ra những thay đổi mới đối với hoạt động thẩm định giá.

10. Vì sao xã hội cần nghề thẩm định giá?

Trong nhiều giao dịch và quyết định kinh tế, các bên cần một cơ sở chuyên môn để tham khảo về giá trị tài sản. Thẩm định giá góp phần cung cấp thông tin có hệ thống, hỗ trợ quá trình ra quyết định và nâng cao tính minh bạch của thị trường.