Trong hoạt động quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước, thẩm định giá tài sản công là yêu cầu bắt buộc và có vai trò đặc biệt quan trọng. Các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang và tổ chức sử dụng vốn ngân sách đều phải tuân thủ quy định này khi thực hiện mua sắm tài sản.

1. Mục đích của thẩm định giá tài sản công khi mua sắm mới

Thẩm định giá tài sản công không chỉ là thủ tục pháp lý, mà còn là công cụ giúp đảm bảo hiệu quả trong sử dụng ngân sách. Một số mục đích chính bao gồm:

• Xác định giá khởi điểm: Làm cơ sở để tổ chức đấu thầu hoặc đấu giá tài sản, đảm bảo tính công khai, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh.

• Xác định giá dự toán/giá trần: Kết quả thẩm định giá được sử dụng để phê duyệt dự toán mua sắm và làm căn cứ xác định giá gói thầu, giúp kiểm soát chi phí, tránh vượt giá thị trường.

• Đảm bảo mua sắm hợp pháp: Thẩm định giá cung cấp cơ sở pháp lý cho hoạt động mua sắm mới, giúp các cơ quan, tổ chức thực hiện đúng quy định, hạn chế rủi ro trong quản lý.

• Ngăn ngừa thất thoát, lãng phí: Việc thẩm định khách quan, độc lập giúp phòng tránh tình trạng nâng giá, “thổi giá” tài sản, bảo vệ nguồn vốn nhà nước.

2. Cơ sở pháp lý của thẩm định giá tài sản công

Hoạt động thẩm định giá tài sản công tại Việt Nam được quy định trong nhiều văn bản pháp luật, từ luật đến các nghị định và thông tư hướng dẫn. Một số văn bản quan trọng gồm:

• Luật Giá năm 2023 (có hiệu lực từ 01/7/2024): Là văn bản pháp lý cao nhất điều chỉnh hoạt động về giá và thẩm định giá. Luật quy định rõ:

  • Nguyên tắc thẩm định giá.

  • Các trường hợp bắt buộc thẩm định giá, trong đó có mua sắm tài sản công.

  • Tiêu chuẩn nghề nghiệp của thẩm định viên và tổ chức thẩm định giá.

• Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017: Quy định chi tiết việc quản lý, mua sắm, khai thác, xử lý tài sản công. Luật này yêu cầu mọi hoạt động mua sắm tài sản công đều phải tuân thủ nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả và đúng giá trị thị trường, trong đó thẩm định giá là cơ sở quan trọng.

• Luật Đấu thầu năm 2023 (có hiệu lực từ 01/01/2025): Đặt ra quy định bắt buộc về việc xác định giá gói thầu trong mua sắm công. Thẩm định giá là một trong những căn cứ quan trọng để lập hồ sơ mời thầu, lựa chọn nhà thầu.

• Nghị định số 151/2017/NĐ-CP của Chính phủ: Quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, trong đó nêu rõ việc mua sắm, thuê, sửa chữa lớn tài sản công phải có căn cứ từ kết quả thẩm định giá hoặc báo giá của nhà cung cấp.

• Thông tư số 58/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính: Hướng dẫn chi tiết việc quản lý, sử dụng và mua sắm tài sản nhà nước theo phương thức tập trung. Tại Điều 11, thông tư quy định hồ sơ mua sắm bắt buộc phải có kết quả thẩm định giá do tổ chức có chức năng cung cấp.

• Hệ thống Tiêu chuẩn Thẩm định giá Việt Nam (TCTĐGVN): Ban hành theo các Quyết định của Bộ Tài chính (từ năm 2015 đến nay), quy định phương pháp, quy trình và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của thẩm định viên. Đây là căn cứ để đảm bảo tính khách quan, minh bạch của hoạt động thẩm định giá.

Ngoài ra, các văn bản xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giá và đấu thầu cũng nêu rõ chế tài khi cơ quan, tổ chức không thực hiện đúng quy định về thẩm định giá trong mua sắm tài sản công.

3. Ý nghĩa thực tiễn

Việc bắt buộc thẩm định giá tài sản công trong mua sắm mới mang nhiều ý nghĩa thiết thực:

• Nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công: Kết quả thẩm định là cơ sở để cơ quan quản lý phê duyệt dự toán, hạch toán và giám sát việc sử dụng vốn.

• Tăng tính minh bạch trong đấu thầu, mua sắm: Đảm bảo giá trị tài sản phản ánh đúng thị trường, tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các nhà thầu.

• Ngăn ngừa tiêu cực, tham nhũng: Thẩm định giá độc lập hạn chế tình trạng thông thầu, nâng giá, bảo vệ lợi ích của Nhà nước và xã hội.

• Cơ sở pháp lý khi có tranh chấp: Kết quả thẩm định giá có giá trị pháp lý, được dùng làm căn cứ giải quyết tranh chấp hoặc khiếu nại về giá trị tài sản.

4. Kết luận

Thẩm định giá tài sản công trong mua sắm mới vừa là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, vừa là công cụ quản lý hiệu quả tài chính công. Với hệ thống văn bản pháp luật chặt chẽ như Luật Giá 2023, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017, Luật Đấu thầu 2023, Nghị định 151/2017/NĐ-CP, Thông tư 58/2016/TT-BTC và các Tiêu chuẩn Thẩm định giá Việt Nam, hoạt động này đã trở thành nền tảng đảm bảo tính minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng ngân sách nhà nước.

Bảng tóm tắt cơ sở pháp lý về thẩm định giá tài sản công